Қазақ күресі

KAZAKH KURESI

Vasily Shakhgulari Director of the «Molodium» International Educational Center, Member of the National Committee for the Protection of Intangible Cultural Heritage under the National Commission of Kazakhstan for UNESCO and ISESCO Affairs, Candidate of Pedagogical Sciences, Professor Kazakh kuresi is a traditional style of wrestling in Kazakhstan noted for its upright stance and emphasis on footwork. Wrestlers try to throw their opponent by gripping their belt, special attire or clothing with both hands. The objective is to defeat the opponent through throws or submission, all while wearing a special short-sleeved outfit called a shapan. For centuries, Kazakh kuresi developed as a traditional form of wrestling among nomadic peoples. Initially, there were no age or weight limits. Throughout its development, uniform rules for holding competitions, weight

ҚАЗАҚ КҮРЕСІ

Шахгулари Василий Вачикович «Молодиум» халықаралық білім беру орта- лы-ғының директоры, ЮНЕСКО және ИСЕСКО істері жөніндегі Қазақстан ұлттық комиссиясы жанындағы Материалдық емес мәдени мұра- ны қорғау жөніндегі ұлттық комитеттің мүшесі, педагогика ғылымдарының кандидаты, про- фессор Қазақ күресі – қазақтың дәстүрлі күрес түрі. Қазақ күресінің бір ерекшелігі – тік қалыпта аяқпен қимыл жасай жүріп, қос қолды қарсыласының белінен немесе ар- найы жасалған белбеуден, киімнен ұстап жығуға әрекеттер жасалатындығында. Күрестің мақсаты – қарсыласты түрлі тәсіл- дерді қолданып жығу немесе тізе бүктіру. Балуандар қысқа жеңді арнайы киім (ша- пан) киеді. Қазақ күресі ғасырлар бойы көшпелі халықтар күресінің дәстүрлі түрі ретінде дамыған. Бастапқыда жас немесе салмақ шектеулері болмаған. Даму тарихы ба- Қазақ күресінен көрініс - A scene from Kazakh Kuresi Дүниежүзілік тізімдерге қосу: ЮНЕСКО шешімімен Қазақ күресі Адам- заттың материалдық емес мәдени мұра- сының репрезентативтік тізіміне енгізілді (Аддис-Абеба, Эфиопия, 28.11 – 02.12.2016, № 1181). Kazakh sport. Over the years, winners of this tournament have included U. Ryskul, B. Istybayev, and A. Nugumarov, among others. The «Kazakh kuresi» association was established to promote and further develop this traditional form of wrestling. In 2017, the international Kazakh kuresi federation was founded. Today, federations of Kazakh kuresi operate in more than 40 countries worldwide. The aim of the federation is to elevate Kazakh kuresi to the international level and promote it in a way that encourages as many people as possible around the world to practice it. All Turkic countries have joined the international Kazakh kuresi federation. Kazakh kuresi has been included in the training programs of sports schools and Olympic centers. International competitions are being held to increase the popularity of Kazakh kuresi abroad. A system for training professional coaches and referees is being actively developed. As a sport, Kazakh kuresi is rapidly evolving and has been incorporated into physical education curricula. Inclusion in the World Heritage Lists: By a UNESCO decision, Kazakh kuresi (wrestling) was inscribed on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity (Addis Ababa, Ethiopia, 28.11-02.12.2016, №. 1181). watch national tournaments with great interest and actively participate in them. All competitions are accompanied by traditional and modern martial arts, singing, theatrical performances, and other artistic events. High-ranking officials, foreign guests, well- known actors, and musicians attend them. The musical and theatrical performances, as well as the visual decorations, depict various facets of Kazakhstan’s intangible cultural heritage. Kazakh kuresi teaches younger generations to respect their history and culture and to emulate wrestler-heroes to be strong and brave. Most importantly, Kazakh kuresi contributes to the formation of a healthy generation. This traditional sport helps train strong men, called batyr (heroes), who positively affect the physical health of future generations. It plays an important role in strengthening national identity, especially among children and youth. The element of Kazakh kuresi contributes to strengthening social ties within the community. Competitions and festivals where wrestling is held bring people together and foster collective identification. Kazakh kuresi is a symbol of national pride and self-identity. Prominent wrestlers serve as national heroes and role models for younger generations (for example, Kazhymukan Munaitpasov, Zhaksylyk Ushkempirov, Daulet Turlykhanov, etc.). This element is protected and promoted as shared heritage through: - the system of educational sports schools and clubs; - regular competitions held at national and international levels; - inclusion in the programme of national sports games; - established system for training professional coaches and referees; - developed uniform standards for conducting competitions. Today, Kazakh kuresi is a national sport practiced professionally by men and women in Kazakhstan. Over the years, the country has organized the «Tuye Paluan» and «Altyn Belbeu» tournaments. Currently, the «Kazakhstan Barysy» tournament, held since 2011, is a major achievement of ықпал етеді. Күрес өткізілетін жарыстар мен фестивальдар адамдарды жинап, ұжымдық сәйкестендіруге ықпал етеді. Қа- зақ күресі – ұлттық мақтаныш пен өзін-өзі танудың символы. Көрнекті балуандар жас ұрпақ үшін ұлттық батырлар мен үлгі-өне- ге болады (мысалы, Қажымұқан Мұнайтпа- сов, Жақсылық Үшкемпіров, Дәулет Тұрлы- ханов және т.б.). Элементті/объектіні ортақ мұра ретінде қорғау және ілгерілету: - білім беру спорт мектептері мен сек- циялар жүйесі арқылы жүзеге асырылады; - ұлттық және халықаралық деңгейде тұрақты жарыстар өткізіледі; - ұлттық спорт ойындарының бағдарла- масына енгізілген; - кәсіби жаттықтырушылар мен төрешілерді даярлау жүйесі құрылды; - жарыстарды өткізудің бірыңғай стан- дарттары әзірленді. Бүгінгі таңда қазақ күресі – Қазақстан- дағы ерлер мен әйелдер кәсіби түрде айналысатын ұлттық спорт түрі. Әр жыл- дары елімізде «Түйе палуан», «Алтын бел- беу» турнирлері ұйымдастырылды. Қазір- гі таңда 2011 жылдан бері өткізіліп келе жатқан «Қазақстан Барысы» турнирі – қа- зақ спортының үлкен жетістігі. Әр жылда- ры бұл турнирдің жеңімпаздары Ұ. Рысқұл, Б. Ыстыбаев, А. Нұғымаров және т.б. болды. «Қазақша күрес» қауымдастығы құрылып, ол күрестің осы түрін дамыту және кеңінен насихаттаумен айналысады. 2017 жылы Халықаралық қазақ күресі федерациясы құрылды. Бүгінде әлемнің 40-тан астам елінде халықаралық аренада Қазақ күресі федерациялары жұмыс істейді. Оның мақ- саты – қазақ күресінің халықаралық дең- гейге шығару, әлемде мүмкіндігінше көп адам айналысатындай етіп насихаттау. Халықаралық қазақ күресі федерация- сына бүкіл түркі елдері қосылды. Қазақ күресі спорт мектептері мен олимпиада- лық орталықтардағы оқу-жаттығу бағдар- ламасына енгізілген. Қазақ күресінің шет елдерде танымал болуына ықпал ететін халықаралық байқаулар өткізілуде. Кәсіби жаттықтырушылар мен төрешілерді даяр- лау жүйесі дамып келеді. Ол спорттық пән ретінде қарқынды дамып, дене шынықты- ру бағдарламаларына енгізілген. Қазақ күресі. Kazakh Kuresi